• Η διάρκεια ζωής των προϊόντων, είναι κάτι που εδώ και πολλά χρόνια έχει απασχολήσει την επιστημονική κοινότητα αλλά και τους καταναλωτές.
  • Οι αρχές ελέγχου εφιστούν την προσοχή στους καταναλωτές, να κοιτούν προσεκτικά τις ημερομηνίες λήξης των προϊόντων, έτσι ώστε να αποφεύγεται η κατανάλωση εν δυνάμει μη ασφαλών προϊόντων.
  • “Ανάλωση έως” έχει να κάνει με την ασφάλεια του τροφίμου και μπορεί να καταναλωθεί μέχρι εκείνη την ημερομηνία και όχι μετά, ακόμη και αν φαίνεται ή  μυρίζει καλά.
  • “Ανάλωση κατά προτίμηση” αναφέρεται στην ποιότητα. Το τρόφιμο είναι ασφαλές να καταναλωθεί και μετά, αλλά μπορεί να μην είναι στα καλύτερα του.

Ημείωση των απορριμμάτων τροφίμων αποτελεί προτεραιότητα που καθορίζεται στο σχέδιο δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία, που εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στο πλαίσιο αυτού του σχεδίου δράσης,  η Επιτροπή κλήθηκε να εξετάσει τον τρόπο αναγραφής της ημερομηνίας λήξης στα τρόφιμα και την κατανόησή της από τους καταναλωτές.

Είναι λοιπόν σημαντικό να κατανοήσει ο καταναλωτής τις διαφορές στον τρόπο αναγραφής των ημερομηνιών λήξεως.

Είναι απαραίτητη προϋπόθεση φυσικά οι πρωτοβουλίες που στοχεύουν στη μείωση των απορριμμάτων τροφίμων, να μην θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των τροφίμων. (Guidance on date marking and related food information, October 2020)

Μια μελέτη της Επιτροπής που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2018 υπολόγισε ότι έως και το 10 % των 88 εκατομμυρίων τόνων των αποβλήτων τροφίμων που παράγονται ετησίως στην ΕΕ,  συνδέεται με τη σήμανση ημερομηνίας λήξης και έτσι ήταν άμεση προτεραιότητα η ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών της ΕΕ με βάση την υπάρχουσα νομοθεσία της ΕΕ, προκειμένου να διασφαλιστεί μια πιο ορθή αναγραφή ημερομηνίας λήξης και σχετικές πρακτικές πληροφορίες για τα τρόφιμα.

Για τον λόγο αυτό η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων εξέδωσε ένα εργαλείο για τις βιομηχανίες τροφίμων, που καθορίζει με λεπτομέρεια το τρόπο επιλογής της ορθής ημερομηνίας λήξης των προϊόντων (Guidance on date marking and related food information, October 2020).

Σύμφωνα με τη Νομοθεσία 1169/2011 στις ετικέτες των τροφίμων, παρατηρούνται δύο τρόποι αναγραφής των ημερομηνιών λήξεως:

  • “Ανάλωση έως…” – Στην περίπτωση τροφίμων τα οποία είναι μικροβιολογικώς ιδιαίτερα ευαλλοίωτα και τα οποία, για τον λόγο αυτόν, ενδέχεται έπειτα από σύντομο χρονικό διάστημα να συνιστούν άμεσο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία, η ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας, αντικαθίσταται από την τελική ημερομηνία ανάλωσης.

Αφού παρέλθει η τελική ημερομηνία ανάλωσης, το τρόφιμο θεωρείται μη ασφαλές σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφοι 2 έως 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 178/2002.

Συνεπώς τρόφιμα τα οποία είναι ευπαθή η ευαλλοίωτα και υπάρχει η πιθανότητα ανάπτυξης παθογόνων μικροοργανισμών ή και παραγωγή τοξινών μετά από ένα σύντομο χρονικό διάστημα, είναι υποχρεωτική η αναγραφή ” Ανάλωση έως’’ και δεν θα πρέπει να διατίθενται στην αγορά μετά το πέρας αυτής της ημερομηνίας (πχ κομμένα λαχανικά έτοιμα για κατανάλωση , ορισμένα τυριά κ.α)

  • “Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από …”,  εφόσον περιλαμβάνεται και η ακριβής ημέρα ή «Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από το τέλος …», στις υπόλοιπες περιπτώσεις (πχ κατεψυγμένα λαχανικά, παξιμάδια,μακαρόνια κ.α)

Σύμφωνα με το άρθρο 2 του κανονισμού 1169/2011 η «ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας ενός τροφίμου», είναι η ημερομηνία μέχρι την οποία το τρόφιμο διατηρεί τις ιδιαίτερες ιδιότητές του σε κατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης.

Οι ιδιαίτερες ιδιότητες του τροφίμου αφορούν κυρίως ποιοτικά χαρακτηριστικά, τα οποία διαφέρουν από προϊόν σε προϊόν . Για ορισμένες κατηγορίες τροφίμων, η νομοθεσία της ΕΕ ορίζει συγκεκριμένα ελάχιστα κριτήρια ποιότητας, τα οποία πρέπει να τηρούνται από τις εταιρείες παραγωγής τροφίμων για να αποδοθεί ένα συγκεκριμένο επίσημο όνομα στο προϊόν.

Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι η αναγραφή ‘’ανάλωση έως’’ είναι πιο αυστηρή, από την αναγραφή “ανάλωση κατά προτίμηση’’.

Υποχρεούνται όμως όλα τα προϊόντα να έχουν ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας;

Στον Κανονισμό 1169/2011 (παράρτημα X) και με την επιφύλαξη των ενωσιακών διατάξεων σχετικά με άλλες αναγραφές της ημερομηνίας, η αναγραφή της ημερομηνίας ελάχιστης διατηρησιμότητας ΔΕΝ απαιτείται: 

  • Για νωπά φρούτα και λαχανικά, στα οποία περιλαμβάνονται και οι πατάτες, τα οποία δεν έχουν αποφλοιωθεί, κοπεί ή υποστεί παρόμοια επεξεργασία.
  • Για τους οίνους, τους οίνους λικέρ, τους αφρώδεις οίνους, τους αρωματικούς οίνους και τα παρόμοια προϊόντα.
  • Για τα ποτά με κατ’ όγκον περιεκτικότητα σε αλκοόλ, τουλάχιστον 10 %, 
  • Για τα προϊόντα αρτοποιίας και ζαχαροπλαστικής τα οποία, από τη φύση τους, καταναλώνονται συνήθως μέσα σε 24 ώρες από την παρασκευή τους.
  • Για το ξίδι, 
  • Για το μαγειρικό άλας, 
  • Για τα σάκχαρα σε στερεά μορφή.
  • Για τα σακχαρώδη προϊόντα που αποτελούνται σχεδόν αποκλειστικά από αρωματισμένα και/ή χρωματισμένα σάκχαρα. 
  • Για τις τσίχλες και τα παρόμοια προϊόντα για μάσημα.

Συμπερασματικά

Διάφορες ιδέες υπάρχουν στην Πρόταση αναθεώρησης του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1169/2011, σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές, αναφορικά με την αναγραφή των ημερομηνιών λήξης. Με αγωνία αναμένουμε να δούμε που θα καταλήξει η Επιτροπή, με στόχο αφενός μεν την μείωση της σπατάλης των τροφίμων, αφετέρου δε την αδιαπραγμάτευτη ασφάλεια των τροφίμων και κατά συνέπεια ασφάλεια των καταναλωτών.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΑΠΟ:

  • Κανονισμός 1169/2011 σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές
  • Guidance on date marking and related food information , European Food Safety Authority , October 2020