• Το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (PCOS), είναι η πιο συχνή διαταραχή του ενδοκρινολογικού συστήματος, στις γυναίκες της αναπαραγωγικής ηλικίας.
  • Η συχνότητα εμφάνισης φθάνει 1 στις 5 γυναίκες.
  • Αποτελεί την κύρια αιτία υπογονιμότητας σε παγκόσμιο επίπεδο.

Αν και η αιτία του Συνδρόμου Πολυκυστικών Ωοθηκών δεν είναι γνωστή, φαίνεται ότι το PCOS μπορεί να σχετίζεται με πολλούς διαφορετικούς παράγοντες που αλληλοεπιδρούν. Οι κυριότεροι παράγοντες είναι :

  • H αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη.
  • Τα αυξημένα επίπεδα των ανδρογόνων.
  • Ο ακανόνιστος έμμηνος κύκλος. 
  • Η κληρονομικότητα, που φαίνεται ότι παίζει κάποιο ρόλο στην εμφάνιση PCOS, με τους ερευνητές να εξετάζουν την γονιδιακή βάση του συνδρόμου και την σημαντική δράση της έκθεσης του εμβρύου στην ΑΜΗ( αντιμυλλλέριος ορμόνη), που είναι μια αιτία ανάπτυξης του συνδρόμου.

Συμπτωματολογία

Τα κύρια χαρακτηριστικά του PCOS περιλαμβάνουν :

  • Ανωμαλίες στην έμμηνο ρύση, 
  • Ανωορρηξία ( έλλειψη ωορηξίας) 
  • Σημάδια της υπερανδρογοναιμίας (υπερτρίχωση, ακμή, αλωπεκία και λιπαρό δέρμα). 

Άλλα συμπτώματα του συνδρόμου μπορεί να είναι :

  • Η παχυσαρκία, 
  • Το μεταβολικό σύνδρομο, 
  • Η υπογονιμότητα,
  • Η μελανίζουσα ακάνθωση (δερματική πάθηση).

Πρέπει να τονιστεί ότι μπορεί να υπάρχουν σημαντικές, διαβαθμίσεις στην εκδήλωση των συμπτωμάτων.

Η σχέση με την ινσουλίνη

Η ινσουλίνη είναι η ορμόνη που παράγεται στο πάγκρεας και επιτρέπει στα κύτταρα να χρησιμοποιούν την γλυκόζη. Η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι μια κατάσταση κατά την οποία τα κύτταρα του σώματος δεν ανταποκρίνονται στην επίδραση της ινσουλίνης. Όταν το σώμα δεν ανταποκρίνεται στην ινσουλίνη, αυξάνονται τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα. Αυτό μπορεί να προκαλέσει την έκκριση περισσότερης ινσουλίνης και έτσι δημιουργείται η υπερινσουλιναιμία.

Η αντίσταση στην ινσουλίνη, μπορεί να οδηγήσει σε σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, ενώ σχετίζεται και με την μελανίζουσα ακάνθωση( πάθηση του δέρματος). Η υπερινσουλιναιμία επίσης προκαλεί αύξηση των ανδρογόνων που παράγονται από τις ωοθήκες.

Τα υψηλά επίπεδα των ανδρογόνων, επηρεάζουν αρνητικά την ωορρηξία στις ωοθήκες, είναι δε υπεύθυνα για την υπερτρίχωση, την ακμή, την αλωπεκία και το λιπαρό δέρμα στις γυναίκες με PCOS.

Οι ανωμαλίες στην έμμηνο ρύση, μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση των ωοθηκικών ανδρογόνων, σε έλλειψη ωορρηξίας και υπογονιμότητα.

Η ΑΜΗ είναι μια διμερής γλυκοπρωτεΐνη και ανήκει στην οικογένεια των αυξητικών παραγόντων TGF-β (Transforming Growth Factor-β). Η ΑΜΗ παράγεται κυρίως από τα κύτταρα Sertoli των όρχεων και σε μικρό ποσοστό από τις ωοθήκες. 

Πιο συγκεκριμένα, στις γυναίκες, η ΑΜΗ παράγεται σε μικρές ποσότητες από τα κοκκιώδη κύτταρα των ωοθηκών μετά τη γέννηση μέχρι την εμμηνόπαυση και στη συνέχεια καθίσταται μη ανιχνεύσιμη. 

Ο ρόλος της κατά την εμβρυογένεση, δηλαδή στην ενδομήτρια ζωή,  είναι ότι συμμετέχει στη διαμόρφωση των γεννητικών οργάνων. Στα άρρενα έμβρυα, η AMH εμποδίζει την ανάπτυξη του γυναικείου γεννητικού συστήματος (μήτρα – σάλπιγγες). Αντίθετα στα θηλυκά έμβρυα η απουσία της επιτρέπει στα σωληνάρια του Müller να διαμορφώσουν τα έσω γεννητικά όργανα της γυναίκας, για τον λόγο δε αυτό, λέγεται αντιμυλλέριος ορμόνη. 

Τελευταίες μελέτες δείχνουν τον σημαντικό ρόλο της ενδομήτριας έκθεσης θηλυκών εμβρύων σε αυξημένα επίπεδα ΑΜΗ, όπως αυτό γίνεται σε έγκυες γυναίκες που είχαν σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Οι περισσότερες γυναίκες με PCOS εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα ωχρινοτρόπου ορμόνης LH, που υποδηλώνουν αυξημένη δράση του εκλυτικού παράγοντα (ορμόνης) των γοναδοτροπινών (GnRH), και αυξημένα επίπεδα αντιμυλλέριας ορμόνης σε σύγκριση με υγιείς γυναίκες.

Η υπερβολική AMH στην ενδομήτρια ζωή μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του θηλυκού εμβρύου. Βρέθηκε λοιπόν ότι τα θηλυκά πειραματόζωα που εκτέθηκαν σε ΑΜΗ ενδομήτρια, είχαν επίμονα υπερενεργοποιημένους νευρώνες GnRH και ότι η θεραπεία με ανταγωνιστή GnRH στο ενήλικο θηλυκό, αποκατέστησε τον νευροενδοκρινικό φαινότυπο σε φυσιολογική κατάσταση. 

Αυτά τα ευρήματα τονίζουν έναν κρίσιμο ρόλο για την περίσσεια προγεννητικής έκθεσης σε AMH και την επακόλουθη παρεκκλίνουσα σηματοδότηση των υποδοχέων GnRH στις νευροενδοκρινικές δυσλειτουργίες του PCOS, προσφέροντας παράλληλα μια νέα πιθανή θεραπευτική οδό για τη θεραπεία της κατάστασης κατά την ενηλικίωση.

Διάγνωση

Ο χρυσός κανόνας της διάγνωσης του Συνδρόμου Πολυκυστικών Ωοθηκών παραμένει η λήψη λεπτομερούς ιστορικού από το θεράποντα ιατρό.

Το ιστορικό μαζί με τα κλινικά ευρήματα, θέτουν την διάγνωση σε ποσοστά που φθάνουν το 70 %.

Τα διαγνωστικά κριτήρια για το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών θα πρέπει να περιλαμβάνουν δύο από τα ακόλουθα τρία κριτήρια: 

    1. Την χρόνια ανωορρηξία με ανωμαλίες στην έμμηνο ρύση (περίοδος που εμφανίζεται ανά 35 ημέρες ή περισσότερο, που εμφανίζεται λιγότερο από οκτώ φορές το χρόνο, ή περίοδος που εμφανίζεται ανά τέσσερις μήνες ή περισσότερο) 
    2. Την υπερανδρογοναιμία (κλινικά και εργαστηριακά τεκμηριωμένη)
    3. Την πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών που τεκμηριώνεται με υπερηχογραφικά κριτήρια. (Σε μία ή και στις δύο ωοθήκες, περισσότερα από 10 ωοθυλάκια διαμέτρου έως 9 mm και αυξημένος όγκος ωοθήκης, μεγαλύτερος των 10 cm ). Στις πολυκυστικές ωοθήκες που είναι μεγαλύτερες από το φυσιολογικό, τα μικρά ωοθυλάκια, εμφανίζονται σε συστάδες, σαν ένα τσαμπί σταφύλι. 

Οι πολυκυστικές ωοθήκες σαν μόνο εύρημα, μπορεί να είναι ασυμπτωματικές και να μην επηρεάζουν την γονιμότητα της γυναίκας. Εάν δημιουργηθούν και συμπτώματα, τότε έχουμε την ύπαρξη του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών. Επομένως μία γυναίκα μπορεί να έχει πολυκυστικές ωοθήκες στο υπερηχογράφημα, χωρίς να έχει σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.

Επακόλουθα του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών και ιδιαίτερα σε γυναίκες με παχυσαρκία (με δείκτη μάζας σώματος >30 ) είναι επιπλέον :

  • Η υψηλή αρτηριακή πίεση
  • Ο επηρεασμός του λιπιδαιμικού προφίλ ( υψηλή χοληστερόλη)
  • Η εμφάνιση καρδιοαγγειακών προβλημάτων
  • Η μη αλκοολική λιπώδης διήθηση του ήπατος
  • Η άπνοια ύπνου
  • Η κατάθλιψη και το άγχος
  • Οι μητρορραγίες
  • Ο καρκίνος του ενδομητρίου, που προκαλείται από την συνεχή έκθεση σε υψηλά επίπεδα οιστρογόνων, λόγω της ανωορρηξίας και της παχυσαρκίας.
  • Η δημιουργία διαβήτη της κυήσεως σε μελλοντική εγκυμοσύνη
  • Η ανάπτυξη μεταβολικού συνδρόμου. Το σύνδρομο υπάρχει όταν έχουμε :

Αρτηριακή πίεση  > 130 / 85 mmHg

Περίμετρος μέσης  > 88 cm

Σάκχαρο αίματος νήστεος  > 100 mg / dl

Επίπεδα HDL < 50 mg /dl

Τριγλυκερίδια  > 150 mg /dl

Τα κορίτσια της εφηβικής ηλικίας με PCOS, είναι μία διαγνωστική και θεραπευτική πρόκληση. 

Τα κορίτσια των οποίων η ολιγομηνόρροια επιμένει 2-3 χρόνια μετά την εμμηναρχή, έχουν συνήθως κάποια εν εξελίξει ανωμαλία της εμμήνου ρύσεως και διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για μία υποκείμενη δυσλειτουργία των ωοθηκών ή των επινεφριδίων. Η θεραπεία πρώτης εκλογής σε αυτή την ηλικιακή ομάδα περιλαμβάνει μονοθεραπεία με μετφορμίνη ή / και συνδυασμό θεραπείας με αντισυλληπτικά και αντιανδρογόνα.

Η διάγνωση του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) απαιτεί επίσης τον αποκλεισμό όλων των άλλων διαταραχών που μπορεί να προκαλέσουν ανωμαλίες της περιόδου και υπερανδρογοναιμία. Τέτοιες διαταραχές είναι παθήσεις των επινεφριδίων, όγκοι των ωοθηκών, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς,  η συγγενής υπερπλασία των επινεφριδίων, η υπερπρολακτιναιμία, η μεγαλακρία, και το σύνδρομο Cushing.

Εργαστηριακός έλεγχος

Ο απαραίτητος έλεγχος εξατομικεύεται, και μπορεί να γίνουν οι παρακάτω μετρήσεις και εξετάσεις :

  • FSH
  • LH
  • Οιστραδιόλη
  • TSH
  • Ολική τεστοστερόνη
  • Θειική δεϋδροεπιανδροστερόνη (DHEA-S)
  • Δ4-ανδροστενδιόνη
  • Αντιμυλλέριος ορμόνη (AMH)
  • SHBG
  • Προλακτίνη
  • Ελεύθερη τεστοστερόνη
  • 17-υδροξυπρογεστερόνη
  • FT3
  • FT4
  • Καμπύλη γλυκόζης 
  • Ινσουλίνη
  • Λιπιδαιμικό προφίλ (χοληστερίνη, τριγλυκερίδια, HDL, LDL)
  • Υπερηχογραφικός έλεγχος ωοθηκών. 
  • Υπερηχογράφημα ή Μαγνητική τομογραφία επινεφριδίων (ανάλογα με τα υπάρχοντα ευρήματα). 

 

Αντιμετώπιση – Θεραπεία

Στις περισσότερες περιπτώσεις η αλλαγή στην καθημερινότητα μπορεί να προσφέρει πολύ καλά αποτελέσματα. Αυτή η αλλαγή γίνεται με την κατάλληλη δίαιτα, την συστηματική άσκηση και την απώλεια βάρους.

Η φαρμακευτική αγωγή περιλαμβάνει πολλές κατηγορίες φαρμάκων, ανάλογα με την συμπτωματολογία και τις ανάγκες κάθε γυναίκας με PCOS. Τα κυριότερα φάρμακα είναι :

  • Αντισυλληπτικά για δημιουργία κανονικής περιόδου. Η επιλογή αντισυλληπτικού με προγεσταγόνο που προκαλεί ελάχιστη ανδρογονική δράση, είναι προτιμότερη.
  • Αντιανδρογόνα για έλεγχο της υπερτρίχωσης, της ακμής και της λιπαρότητας του δέρματος. Μπορεί να χορηγηθούν από μόνα τους ή σε συνδυασμό με οιστρογόνα.
  • Μετφορμίνη για βελτίωση της αντίστασης στην ινσουλίνη και για βελτίωση του μεταβολισμού της γλυκόζης.
  • Κιτρική κλομιφαίνη για υποβοήθηση της ωορρηξίας σε περιπτώσεις υπογονιμότητας.
  • Τοπική εφαρμογή στο δέρμα διαφόρων σκευασμάτων για την ακμή και την υπερτρίχωση.

Συμπερασματικά

Μια επίσκεψη σε γυναικολόγο και ένα υπερηχογράφημα είναι απαραίτητα ακόμη και από την εφηβική ηλικία, ειδικά αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό πολυκυστικών ωοθηκών.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΑΠΟ:

https://www.webmd.com/infertility-and-reproduction/polycystic-ovary-syndrome-fertility

https://www.nhs.uk/conditions/polycystic-ovary-syndrome-pcos/

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pcos/symptoms-causes/syc-20353439

https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/polycystic-ovary-syndrome-pcos

https://www.webmd.com/women/what-is-pcos